Ходимлар давоматини қандай ҳисоблаш мумкин
Давомат ҳисоби иш ҳақи, интизом ва иш режасининг асоси. Қуйида давоматни юритишнинг асосий усуллари, уларнинг афзаллик ва камчиликлари ҳамда кечикиш ва ойлик натижани ҳисоблаш мисоллари келтирилган.
Давомат ҳисоби нима учун керак?
Давомат ҳисоби — ходим қайси куни, қачон келиб, қачон кетганини қайд этиш. Унинг натижаси бир нечта муҳим ишда керак бўлади:
- Иш ҳақи: ишланган кунлар ва соатлар маошни ҳисоблаш учун асос бўлади.
- Интизом: кечикиш ва сабабсиз келмаслик ўз вақтида кўринади.
- Режалаштириш: ким ишда, ким таътилда ёки касал эканини раҳбар билиб туради.
- Баҳслар: аниқ ёзув бўлса, "келган эдим" ёки "кечикмаганман" деган баҳслар тез ҳал бўлади.
Ўзбекистон Меҳнат кодексига кўра, нормал иш вақти ҳафтасига 40 соатдан ошмаслиги керак. Давомат ҳисоби иш вақти шу чегарада қолаётганини ҳам кўрсатади.
Давоматни юритиш усуллари
Қоғоз журнал
Ходим келганда журналга имзо қўяди. Арзон, лекин вақт аниқ ёзилмайди, ой охирида ҳаммасини қўлда санаш керак, журнални бошқа одам тўлдириб қўйиши ҳам мумкин.
Excel табел
Масъул ходим кунлик белгиларни жадвалга киритади. Ҳисоблаш осонроқ, лекин маълумот барибир қўлда киритилади, шунинг учун хато ва кечиккан ёзувлар кўп бўлади.
Турникет ва биометрик терминал
Кириш карточка, бармоқ изи ёки юз орқали қайд этилади. Аниқ, лекин ускунани сотиб олиш, ўрнатиш ва унга хизмат кўрсатиш керак. Офисдан ташқарида ишлайдиганлар учун мос эмас.
Телефон орқали белгилаш
Ходим телефонида келганини тасдиқлайди: киришдаги экрандан QR кодни сканерлайди ёки GPS орқали офис ҳудудида эканини кўрсатади. Қўшимча ускуна керак эмас, натижа эса дарҳол тизимга тушади.
| Усул | Аниқлик | Харажат | Ҳисоб-китоб |
|---|---|---|---|
| Қоғоз журнал | Паст | Деярли йўқ | Қўлда |
| Excel табел | Ўртача | Йўқ | Қисман қўлда |
| Турникет, биометрия | Юқори | Ускуна ва ўрнатиш | Автоматик |
| Телефон: QR код ёки GPS | QR'да юқори, GPS'да ўртача | Дастур | Автоматик |
GPS'ни телефонда сохталаштириш мумкин, шунинг учун аниқлик муҳим бўлган жойда QR код ишончлироқ.
Нималарни ҳисобга олиш керак?
- Иш тартиби: иш бошланиши ва тугаши, иш кунлари, тушлик танаффуси.
- Рухсат этилган кечикиш: масалан, 5–15 дақиқа, ундан кейин кечикиш ёзилади.
- Сабабли келмаслик: таътил, касаллик ва хизмат сафари сабабсиз келмаслик ҳисобланмайди.
- Байрамлар ва кўчирилган иш кунлари: улар иш календарида олдиндан белгиланади.
- Дам олиш кунидаги иш: алоҳида қайд этилади, чунки у алоҳида ҳисобланади ва компенсация қилинади.
- Унутилган белгилар: ходим белгилашни унутса, уни қандай тузатиш тартиби олдиндан келишилади.
Кечикиш қандай ҳисобланади?
Кечикишни ҳисоблашда икки ёндашув бор. Биринчисида рухсат этилган вақтдан ўтиб келган ходимнинг кечикиши иш бошланиш вақтидан саналади. Иккинчисида фақат рухсат этилган вақтдан ошган қисм саналади.
Мисол: иш 09:00 да бошланади, 15 дақиқа кечикишга рухсат бор, ходим 09:20 да келди. Биринчи усулда кечикиш 20 дақиқа, иккинчисида 5 дақиқа бўлади. Қайси усул ишлатилиши ички меҳнат тартиби қоидаларида ёзилиши ва ходимларга маълум бўлиши керак.
Azul KPI биринчи усулда ҳисоблайди: 09:15 гача келган ходим кечиккан ҳисобланмайди, 09:16 да келганга эса 16 дақиқа ёзилади.
Мисол: ойлик давоматни ҳисоблаш
Ойда 22 иш куни бор дейлик. Ходимнинг ойлик натижаси:
| Кўрсаткич | Қиймат |
|---|---|
| Иш кунлари | 22 |
| Таътил (сабабли) | 2 кун |
| Келган кунлар | 19 |
| Сабабсиз келмаган кунлар | 1 |
| Кечикишлар | 3 марта, жами 47 дақиқа |
| Давомат | 19 ÷ 20 × 100% = 95% |
Давомат фоизини ҳисоблашда сабабли кунлар иш кунларидан чиқарилади: 22 − 2 = 20 кун. Шу 20 куннинг 19 тасида ходим келган, демак давомат 95%.
Давомат қоидаларини қандай жорий қилиш керак?
- Иш тартибини ва рухсат этилган кечикишни ички ҳужжатда ёзинг.
- Давоматни белгилаш усулини танланг ва ходимларга тушунтиринг.
- Таътил, касаллик ва унутилган белгиларни тузатиш тартибини белгиланг.
- Биринчи ойни синов сифатида ўтказинг: хатоларни топинг, қоидаларни аниқлаштиринг.
- Натижани ходимларга очиқ кўрсатинг: ўз давоматини кўриб турган ходим камроқ баҳслашади.
Кўп сўраладиган саволлар.
Давоматни Excel'да юритса бўладими?
Бўлади, лекин маълумотни кимдир ҳар куни қўлда киритиши керак. Ходимлар кўп бўлса, хато ва кечиккан ёзувлар кўпаяди, ой охирида жадвални текшириш алоҳида ишга айланади.
Турникетсиз давоматни аниқ юритиш мумкинми?
Мумкин. Масалан, киришдаги экранда доим янгиланиб турадиган QR код кўрсатилади ва ходим уни телефони билан сканерлайди. Код тез алмашгани учун уни суратга олиб, кейинроқ ишлатиб бўлмайди.
Таътилдаги ходим келмаган деб ҳисобланадими?
Йўқ. Тасдиқланган таътил, касаллик ва хизмат сафари сабабли кунлар бўлиб, давомат фоизини туширмаслиги керак.
Кечикиш учун нима қилиш мумкин?
Интизомий чоралар Меҳнат кодексида белгиланган тартибда қўлланади. Кўп ташкилотлар кечикишни мукофот ёки KPI натижасида ҳам ҳисобга олади. Ҳар қандай ҳолатда қоидалар олдиндан ёзма белгиланиши ва ходимларга маълум қилиниши керак.