Xodimlar davomatini qanday hisoblash mumkin
Davomat hisobi ish haqi, intizom va ish rejasining asosi. Quyida davomatni yuritishning asosiy usullari, ularning afzallik va kamchiliklari hamda kechikish va oylik natijani hisoblash misollari keltirilgan.
Davomat hisobi nima uchun kerak?
Davomat hisobi — xodim qaysi kuni, qachon kelib, qachon ketganini qayd etish. Uning natijasi bir nechta muhim ishda kerak bo'ladi:
- Ish haqi: ishlangan kunlar va soatlar maoshni hisoblash uchun asos bo'ladi.
- Intizom: kechikish va sababsiz kelmaslik o'z vaqtida ko'rinadi.
- Rejalashtirish: kim ishda, kim ta'tilda yoki kasal ekanini rahbar bilib turadi.
- Bahslar: aniq yozuv bo'lsa, "kelgan edim" yoki "kechikmaganman" degan bahslar tez hal bo'ladi.
O'zbekiston Mehnat kodeksiga ko'ra, normal ish vaqti haftasiga 40 soatdan oshmasligi kerak. Davomat hisobi ish vaqti shu chegarada qolayotganini ham ko'rsatadi.
Davomatni yuritish usullari
Qog'oz jurnal
Xodim kelganda jurnalga imzo qo'yadi. Arzon, lekin vaqt aniq yozilmaydi, oy oxirida hammasini qo'lda sanash kerak, jurnalni boshqa odam to'ldirib qo'yishi ham mumkin.
Excel tabel
Mas'ul xodim kunlik belgilarni jadvalga kiritadi. Hisoblash osonroq, lekin ma'lumot baribir qo'lda kiritiladi, shuning uchun xato va kechikkan yozuvlar ko'p bo'ladi.
Turniket va biometrik terminal
Kirish kartochka, barmoq izi yoki yuz orqali qayd etiladi. Aniq, lekin uskunani sotib olish, o'rnatish va unga xizmat ko'rsatish kerak. Ofisdan tashqarida ishlaydiganlar uchun mos emas.
Telefon orqali belgilash
Xodim telefonida kelganini tasdiqlaydi: kirishdagi ekrandan QR kodni skanerlaydi yoki GPS orqali ofis hududida ekanini ko'rsatadi. Qo'shimcha uskuna kerak emas, natija esa darhol tizimga tushadi.
| Usul | Aniqlik | Xarajat | Hisob-kitob |
|---|---|---|---|
| Qog'oz jurnal | Past | Deyarli yo'q | Qo'lda |
| Excel tabel | O'rtacha | Yo'q | Qisman qo'lda |
| Turniket, biometriya | Yuqori | Uskuna va o'rnatish | Avtomatik |
| Telefon: QR kod yoki GPS | QR'da yuqori, GPS'da o'rtacha | Dastur | Avtomatik |
GPS'ni telefonda soxtalashtirish mumkin, shuning uchun aniqlik muhim bo'lgan joyda QR kod ishonchliroq.
Nimalarni hisobga olish kerak?
- Ish tartibi: ish boshlanishi va tugashi, ish kunlari, tushlik tanaffusi.
- Ruxsat etilgan kechikish: masalan, 5–15 daqiqa, undan keyin kechikish yoziladi.
- Sababli kelmaslik: ta'til, kasallik va xizmat safari sababsiz kelmaslik hisoblanmaydi.
- Bayramlar va ko'chirilgan ish kunlari: ular ish kalendarida oldindan belgilanadi.
- Dam olish kunidagi ish: alohida qayd etiladi, chunki u alohida hisoblanadi va kompensatsiya qilinadi.
- Unutilgan belgilar: xodim belgilashni unutsa, uni qanday tuzatish tartibi oldindan kelishiladi.
Kechikish qanday hisoblanadi?
Kechikishni hisoblashda ikki yondashuv bor. Birinchisida ruxsat etilgan vaqtdan o'tib kelgan xodimning kechikishi ish boshlanish vaqtidan sanaladi. Ikkinchisida faqat ruxsat etilgan vaqtdan oshgan qism sanaladi.
Misol: ish 09:00 da boshlanadi, 15 daqiqa kechikishga ruxsat bor, xodim 09:20 da keldi. Birinchi usulda kechikish 20 daqiqa, ikkinchisida 5 daqiqa bo'ladi. Qaysi usul ishlatilishi ichki mehnat tartibi qoidalarida yozilishi va xodimlarga ma'lum bo'lishi kerak.
Azul KPI birinchi usulda hisoblaydi: 09:15 gacha kelgan xodim kechikkan hisoblanmaydi, 09:16 da kelganga esa 16 daqiqa yoziladi.
Misol: oylik davomatni hisoblash
Oyda 22 ish kuni bor deylik. Xodimning oylik natijasi:
| Ko'rsatkich | Qiymat |
|---|---|
| Ish kunlari | 22 |
| Ta'til (sababli) | 2 kun |
| Kelgan kunlar | 19 |
| Sababsiz kelmagan kunlar | 1 |
| Kechikishlar | 3 marta, jami 47 daqiqa |
| Davomat | 19 ÷ 20 × 100% = 95% |
Davomat foizini hisoblashda sababli kunlar ish kunlaridan chiqariladi: 22 − 2 = 20 kun. Shu 20 kunning 19 tasida xodim kelgan, demak davomat 95%.
Davomat qoidalarini qanday joriy qilish kerak?
- Ish tartibini va ruxsat etilgan kechikishni ichki hujjatda yozing.
- Davomatni belgilash usulini tanlang va xodimlarga tushuntiring.
- Ta'til, kasallik va unutilgan belgilarni tuzatish tartibini belgilang.
- Birinchi oyni sinov sifatida o'tkazing: xatolarni toping, qoidalarni aniqlashtiring.
- Natijani xodimlarga ochiq ko'rsating: o'z davomatini ko'rib turgan xodim kamroq bahslashadi.
Ko'p so'raladigan savollar.
Davomatni Excel'da yuritsa bo'ladimi?
Bo'ladi, lekin ma'lumotni kimdir har kuni qo'lda kiritishi kerak. Xodimlar ko'p bo'lsa, xato va kechikkan yozuvlar ko'payadi, oy oxirida jadvalni tekshirish alohida ishga aylanadi.
Turniketsiz davomatni aniq yuritish mumkinmi?
Mumkin. Masalan, kirishdagi ekranda doim yangilanib turadigan QR kod ko'rsatiladi va xodim uni telefoni bilan skanerlaydi. Kod tez almashgani uchun uni suratga olib, keyinroq ishlatib bo'lmaydi.
Ta'tildagi xodim kelmagan deb hisoblanadimi?
Yo'q. Tasdiqlangan ta'til, kasallik va xizmat safari sababli kunlar bo'lib, davomat foizini tushirmasligi kerak.
Kechikish uchun nima qilish mumkin?
Intizomiy choralar Mehnat kodeksida belgilangan tartibda qo'llanadi. Ko'p tashkilotlar kechikishni mukofot yoki KPI natijasida ham hisobga oladi. Har qanday holatda qoidalar oldindan yozma belgilanishi va xodimlarga ma'lum qilinishi kerak.