KPI nima va u qanday hisoblanadi

KPI (inglizcha Key Performance Indicators) — asosiy samaradorlik ko'rsatkichlari. Bu xodim, bo'lim yoki butun tashkilot o'z maqsadiga qanchalik yaqinlashganini o'lchaydigan raqamlar.

Masalan, sotuv menejeri uchun KPI oylik sotuv hajmi bo'lishi mumkin, buxgalter uchun hisobotlarni muddatida topshirish, devonxona xodimi uchun esa hujjatlarning o'z vaqtida ijro etilishi.

KPI'ning asosiy foydasi: baholash shaxsiy taassurotga emas, oldindan kelishilgan natijaga tayanadi. Xodim nimaga intilishini biladi, rahbar esa kim qanday ishlayotganini taxmin qilmasdan ko'radi.

Ko'rsatkichlar odatda to'rt guruhga bo'linadi:

• Miqdor — qancha ish bajarilgani: sotuvlar, ko'rib chiqilgan murojaatlar, tayyorlangan hujjatlar soni.
• Sifat — ish qanchalik yaxshi bajarilgani: xatolar, qaytarilgan hujjatlar, mijoz shikoyatlari.
• Muddat — ish o'z vaqtida bajarilganmi: muddatida yopilgan vazifalar ulushi.
• Intizom — ish tartibiga rioya: kechikishlar, sababsiz kelmaslik.

Faqat miqdorni o'lchash xavfli: xodim tez, lekin sifatsiz ishlay boshlaydi. Shuning uchun miqdor ko'rsatkichi yoniga kamida bitta sifat yoki muddat ko'rsatkichi qo'yiladi.

Ko'rsatkichning bajarilishi

Eng ko'p ishlatiladigan formula reja qanchalik bajarilganini foizda ko'rsatadi:

Bajarilish = fakt ÷ reja × 100%

Masalan, reja 20 ta shartnoma, xodim 18 ta tuzgan: 18 ÷ 20 × 100% = 90%.

Teskari ko'rsatkichlar

Ba'zi ko'rsatkichlarda kamroq bo'lgani yaxshi: xatolar, shikoyatlar, kechikishlar. Ular uchun formula teskari bo'ladi:

Bajarilish = reja ÷ fakt × 100%

Masalan, oyiga 4 tadan ortiq xato bo'lmasligi kerak, xodimda 5 ta xato chiqqan: 4 ÷ 5 × 100% = 80%. Fakt nol bo'lsa, formula ishlamaydi, shuning uchun bunday holat uchun natija oldindan kelishiladi, masalan, 120%.

Umumiy (vaznli) KPI

Xodimda odatda bir nechta ko'rsatkich bo'ladi va ularning ahamiyati har xil. Har biriga vazn beriladi, vaznlar yig'indisi 100% bo'ladi:

Umumiy KPI = bajarilish₁ × vazn₁ + bajarilish₂ × vazn₂ + …

Natija 102%: xodim rejani biroz oshirib bajargan. Ko'pincha mukofot shu natijaga bog'lanadi: masalan, 100% va undan yuqori bo'lsa to'liq, 80–100% oralig'ida qisman, 80% dan past bo'lsa mukofot berilmaydi.

Bitta ko'rsatkich butun natijani ko'tarib yubormasligi uchun bajarilishga yuqori chegara qo'yiladi, masalan, 120%.

Ish turlari ko'p va rejani oldindan aytish qiyin bo'lgan joylarda, masalan, hujjatlar bilan ishlaydigan bo'limlarda, foizli KPI noqulay. Bunday holatda har bir ish turiga ball belgilanadi: oddiy hujjat kam, murakkab hisobot esa ko'proq ball oladi.

Xodimning oylik natijasi — to'plagan ballari yig'indisi. Bu usul bir xil lavozimdagilarni solishtirishni osonlashtiradi va reyting tuzish imkonini beradi. Azul KPI aynan shu usulda ishlaydi: hujjat kiritilishi bilan ball qoidaga ko'ra avtomatik hisoblanadi.

Azul KPI tizimi qanday ishlaydi

• Aniq: ko'rsatkich nimani anglatishini hamma bir xil tushunadi.
• O'lchanadigan: natija raqamda va taxminsiz hisoblanadi.
• Xodimga bog'liq: xodim natijaga o'z ishi bilan ta'sir qila oladi.
• Erishsa bo'ladigan: reja orzuga emas, o'tgan davrlardagi haqiqiy natijalarga tayanadi.
• Muddatli: oy, chorak yoki yil — davr oldindan belgilanadi.

Bir lavozim uchun 3–5 ta ko'rsatkich yetarli. Ko'rsatkich ko'payib ketsa, xodim asosiysini yo'qotib qo'yadi.

• Juda ko'p ko'rsatkich: 10–15 ta ko'rsatkich bo'lsa, har birining vazni shunchalik kichik bo'ladiki, hech biri natijaga sezilarli ta'sir qilmaydi.
• Xodim ta'sir qila olmaydigan ko'rsatkich: masalan, butun kompaniya foydasi oddiy xodim KPI'iga qo'yilsa, u rag'bat bermaydi.
• Faqat miqdor: sifat o'lchanmasa, ish soni o'sadi, sifati esa tushadi.
• Natija ko'rinmaydi: xodim o'z KPI'ini faqat oy oxirida bilsa, uni yaxshilashga vaqt qolmaydi.
• Qo'lda hisob: Excel jadvallarni yig'ish va tekshirish ko'p vaqt oladi va xatoga yo'l ochadi.
• Qoidalar davr o'rtasida o'zgaradi: ko'rsatkich va vaznlar davr boshida kelishiladi va davr tugaguncha o'zgartirilmaydi.

Lavozimlar bo'yicha KPI misollari